Pse teshtijmë dhe çfarë ndodh në trup?

Pse teshtijmë?

Teshtijmë sepse trupi përpiqet të largojë gjëra që ngacmojnë hundën ose fytin. Teshtima është një refleks: një reagim automatik që nxjerr ajrin papritur dhe me forcë përmes hundës dhe gojës. Ajo ndihmon në mbrojtjen e rrugëve të frymëmarrjes nga grimcat dhe lëndët irrituese.

Kur teshtin, kjo nuk do të thotë patjetër se je sëmurë. Pluhuri ose tymi mund ta nxitin këtë reagim edhe te një njeri i shëndetshëm. Ndonjëherë shkaktari është i dukshëm, për shembull kur ngrihet pluhur gjatë pastrimit. Herë të tjera, nuk ka një arsye të qartë.

Mund të teshtish herë pas here ose disa herë radhazi. Vetëm teshtima nuk tregon çfarë e shkaktoi dhe nuk mjafton për të dalluar një alergji nga një infeksion.

Çfarë ndodh në trup gjatë teshtimës?

Gjithçka nis kur ngacmohen mbaresat nervore në hundë ose fyt. Nervat dërgojnë një sinjal në tru. Truri më pas aktivizon muskujt që nxjerrin ajrin me forcë. Pra, teshtima përfshin bashkëpunimin e nervave, trurit dhe muskujve të frymëmarrjes.

Para teshtimës mund të ndiesh gudulisje ose djegie në hundë. Merr frymë thellë dhe sytë zakonisht mbyllen vetvetiu. Pastaj ajri del vrullshëm nga hunda dhe goja. Ky varg veprimesh ndodh shpejt, pa qenë nevoja ta drejtosh me vetëdije.

Bashkë me ajrin dalin edhe pikëza nga hunda dhe goja. Ato mund të përhapen në ajrin përreth ose të bien mbi njerëz dhe sipërfaqe. Kur teshtima lidhet me një infeksion të frymëmarrjes, këto pikëza mund të përhapin mikrobe.

Çfarë e nxit teshtimën?

Shkaktarët e zakonshëm përfshijnë irrituesit në ajër, alergjitë dhe infeksionet e frymëmarrjes. Këto nuk veprojnë të gjitha njësoj: një erë e fortë mund të ngacmojë hundën, ndërsa te alergjia trupi reagon ndaj një substance ndaj së cilës është i ndjeshëm.

• Irrituesit: pluhuri, tymi, ndotja e ajrit dhe ajri i thatë mund të nxitin teshtimën.
• Alergjenët: poleni, marimangat e pluhurit të shtëpisë, myku dhe grimcat e lëkurës së kafshëve janë shkaktarë të zakonshëm të alergjive të hundës.
• Infeksionet: ftohja dhe gripi mund të shoqërohen me teshtima.

Alergjia e hundës mund të sjellë edhe kruajtje, rrjedhje ose bllokim të hundës. Sytë mund të kruhen, të skuqen dhe të lotojnë. Disa prej këtyre shenjave ngjajnë me ato të ftohjes, ndaj përputhja e simptomave nuk e vërteton vetë shkakun.

Teshtima e rastit dhe simptomat që vazhdojnë

Një teshtimë e rastit është pjesë e reagimeve të zakonshme të trupit. Një situatë tjetër është kur teshtimat përsëriten vazhdimisht, përkeqësohen ose ndikojnë te gjumi dhe veprimtaritë e përditshme. Rëndësi kanë edhe shenjat që i shoqërojnë.

Për të kuptuar shkakun, mjeku pyet kur nisën teshtimat, sa shpesh ndodhin dhe nëse shfaqen në vende ose stinë të caktuara. Ai merr parasysh edhe simptomat e tjera dhe historinë e alergjive. Një episod i vetëm nuk jep të njëjtin informacion si një model që përsëritet.

Për simptoma që vazhdojnë, përkeqësohen ose pengojnë përditshmërinë, ndihmën profesionale e jep mjeku i familjes; vështirësia në frymëmarrje kërkon vlerësim urgjent.

Si të ruash higjienën kur teshtin

Higjiena gjatë teshtimës ndihmon të kufizosh përhapjen e mikrobeve. Udhëzimet e përgjithshme përfshijnë mbulimin e hundës dhe gojës, hedhjen e shamisë së përdorur dhe pastrimin e duarve.

• Mbulo hundën dhe gojën me një shami letre kur teshtin.
• Hidhe shaminë e përdorur në kosh.
• Nëse nuk ke shami, teshtij në pjesën e brendshme të bërrylit, jo në pëllëmbë.
• Laji duart me ujë dhe sapun pas teshtimës ose fryrjes së hundës.

Duart e papastra mund t'i kalojnë mikrobet te sipërfaqet që prek ose te sytë, hunda dhe goja. Prandaj, mbulimi i teshtimës dhe larja e duarve plotësojnë njëra-tjetrën.