Si e prodhojnë bimët ushqimin me fotosintezë?

Si e kthen bima dritën në ushqim?

Bimët e gjelbra prodhojnë ushqimin e tyre me fotosintezë. Ato përdorin energjinë e dritës për të formuar sheqerna nga uji dhe dioksidi i karbonit. Gjatë këtij procesi çlirojnë edhe oksigjen. Sheqernat i shërbejnë bimës si burim energjie dhe si lëndë për rritjen.

Mendo për një gjethe që merr dritë. Rrënjët i dërgojnë ujë nga toka, ndërsa gjethja merr dioksid karboni nga ajri. Brenda qelizave të saj, bima përdor energjinë e dritës për t’i kthyer këto lëndë në ushqim. Pra, drita siguron energjinë; uji dhe dioksidi i karbonit sigurojnë lëndët e para.

Mund ta mbash mend kështu: ujë dhe dioksid karboni, me energjinë e dritës, japin sheqerna dhe oksigjen. Kjo është një përmbledhje e procesit. Brenda gjethes ndodhin shumë reaksione të lidhura me njëra-tjetrën.

Çfarë bëjnë klorofili, uji dhe ajri?

Fotosinteza zhvillohet kryesisht në gjethe. Qelizat e tyre përmbajnë struktura të vogla që quhen kloroplaste. Brenda tyre gjendet klorofili, pigmenti që u jep gjetheve ngjyrën e gjelbër dhe kap energjinë e dritës. Edhe disa pjesë të tjera të gjelbra, si kërcelli, mund të kryejnë fotosintezë.

Për të kuptuar rrugën nga toka dhe ajri deri te gjethja, ndiq këto hapa:

• Uji: rrënjët e thithin nga toka. Enët përçuese të bimës e çojnë drejt gjetheve.
• Dioksidi i karbonit: hyn nga ajri përmes poreve të vogla të gjethes, që quhen gojëza.
• Drita: klorofili kap energjinë e saj për procesin e fotosintezës.
• Oksigjeni: mund të dalë nga gjethja përmes gojëzave.

Gojëzat ndihmojnë edhe në kontrollin e humbjes së ujit. Kur bima rrezikon të humbasë shumë ujë, ajo mund t’i mbyllë ato. Kjo ruan lagështinë, por kufizon edhe hyrjen e dioksidit të karbonit. Për këtë arsye, mungesa e ujit mund ta ngadalësojë fotosintezën.

Ku shkojnë sheqernat që prodhon bima?

Sheqernat mbajnë energji kimike që bima mund ta përdorë më vonë. Ato nuk mbeten vetëm në gjethen ku u formuan. Bima i transporton edhe te rrënjët, pjesët në rritje dhe frutat që po zhvillohen.

Një pjesë e prodhimit shërben për nevojat e çastit. Një pjesë tjetër mund të ruhet si niseshte ose të përdoret për të ndërtuar lëndë të tjera. Kështu, fotosinteza e lidh marrjen e dritës me rritjen e bimës dhe me rezervat që ajo përdor kur drita mungon.

Kur sheh një frut që rritet ose një rrënjë që zhvillohet nën tokë, kujto se sheqernat nga pjesët e gjelbra mund të ushqejnë edhe këto pjesë. Vetë rrënja nuk ka nevojë të marrë dritë për t’i përdorur.

Si ndryshon fotosinteza nga frymëmarrja dhe marrja e mineraleve?

Fotosinteza prodhon sheqerna dhe ruan energji në to. Frymëmarrja qelizore zbërthen sheqernat për të çliruar energji të përdorshme. Gjatë frymëmarrjes me oksigjen, qelizat përdorin oksigjen dhe prodhojnë dioksid karboni e ujë.

Bima kryen frymëmarrje si ditën, ashtu edhe natën. Fotosinteza kërkon dritë. Prandaj, mos e mendo frymëmarrjen si një veprim që bima e fillon vetëm kur errësohet. Në dritë, ajo mund t’i kryejë të dyja proceset njëkohësisht.

Marrja e mineraleve është një proces tjetër. Rrënjët thithin nga toka elemente minerale të tretura në ujë, si azoti, fosfori dhe kaliumi. Bima ka nevojë për to që të funksionojë dhe të rritet. Për shembull, azoti ndihmon në prodhimin e klorofilit.

Plehu mund të furnizojë minerale, por nuk zëvendëson dritën dhe nuk kryen fotosintezën. Dallo rolet e tyre: rrënjët marrin ujë e minerale, ndërsa pjesët e gjelbra përdorin dritën për të prodhuar sheqerna.