Pse ndodhin vetëtimat dhe bubullimat?

Çfarë i shkakton vetëtimat dhe bubullimat?

Vetëtima është një shkarkim i fuqishëm elektrik në atmosferë. Ajo ndodh kur grumbullohen ngarkesa elektrike të kundërta dhe ajri mes tyre nuk arrin më t’i mbajë të ndara. Shkarkimi krijon një kanal të ndritshëm dhe e nxeh ajrin përreth shumë shpejt. Ajri zgjerohet vrullshëm dhe krijon valën zanore që ti dëgjon si bubullimë.

Pra, drita dhe zhurma lidhen me të njëjtën ngjarje. Vetëtima mund të ndodhë brenda një reje, mes reve ose mes resë dhe tokës. Nuk është e nevojshme që shkarkimi të godasë tokën që të dëgjosh bubullimë.

Si grumbullohen ngarkesat në re?

Brenda një reje stuhie, ajri lëviz fuqishëm lart. Ai bart pika uji dhe kristale të vogla akulli. Në të njëjtën hapësirë gjenden edhe kokrriza më të mëdha akulli, të ngjashme me breshër të butë. Grimcat lëvizin me ritme të ndryshme, përplasen dhe shkëmbejnë ngarkesë elektrike.

Rrymat ngjitëse e çojnë më lart akullin e lehtë, ndërsa kokrrizat më të rënda qëndrojnë më poshtë ose bien. Kjo lëvizje ndan edhe ngarkesat. Në pamjen e zakonshme të një stuhie, pjesa e sipërme e resë mbledh ngarkesë pozitive, ndërsa pjesa e mesme dhe më e ulët mbledh ngarkesë negative.

Kjo është një pamje e thjeshtuar. Një re mund të ketë disa zona me ngarkesa të ndryshme. Shkencëtarët ende studiojnë hollësitë e këtij procesi, por përplasjet e grimcave të akullit dhe lëvizjet e ajrit luajnë rol kryesor në ndarjen e ngarkesave.

Ajri zakonisht vepron si izolues. Kur fusha elektrike bëhet mjaft e fortë, krijohet një rrugë ku mund të kalojë rryma. Shkarkimi përgjatë saj prodhon shkëlqimin që ti sheh. Më pas, ngarkesat mund të grumbullohen sërish dhe të krijojnë vetëtima të tjera.

Pse e sheh vetëtimën përpara se të dëgjosh bubullimën?

Drita udhëton shumë më shpejt se zëri. Për largësitë e zakonshme të një stuhie, shkëlqimi të mbërrin pothuajse menjëherë. Zërit i duhet më shumë kohë të përshkojë të njëjtën rrugë. Prandaj, sa më larg të ndodhë shkarkimi, aq më e gjatë është zakonisht pritja mes dritës dhe bubullimës.

Bubullima mund të tingëllojë si një kërcitje e fortë ose si një gjëmim që zgjatet. Kanali i vetëtimës shtrihet nëpër ajër dhe pjesët e tij ndodhen në largësi të ndryshme nga ti. Zëri nga pjesët më të afërta mbërrin përpara zërit nga pjesët më të largëta.

Si ta vlerësosh largësinë me sekonda

Bëje këtë vetëm nga një vend i sigurt. Numëro sekondat nga çasti kur sheh shkëlqimin deri kur dëgjon fillimin e bubullimës. Pjesëtoji sekondat me 3 për të marrë largësinë e përafërt në kilometra. Për shembull, një pritje prej 6 sekondash tregon rreth 2 kilometra.

Kjo llogaritje të jep vetëm një vlerësim të largësisë së shkarkimit që sapo pe. Ajo nuk parashikon vendin ku do të godasë vetëtima tjetër. Nëse dëgjon bubullimë, kërko strehë menjëherë; mos prit të përfundosh numërimin.

Si të mbrohesh gjatë stuhisë

Kur dëgjon bubullimë, ndërprit veprimtarinë jashtë dhe futu në një ndërtesë të mbyllur me instalime elektrike ose ujësjellës. Një automjet i mbyllur me çati metalike dhe xhama të ngritur shërben gjithashtu si strehë.

• Mos u streho nën një pemë të vetmuar. Largohu nga uji dhe vendet e larta.
• Brenda, qëndro larg dritareve. Shmang dushin, rubinetat dhe pajisjet elektrike të lidhura me prizën.
• Prit të paktën 30 minuta pas bubullimës së fundit para se të dalësh përsëri.