Pse akulli noton mbi ujë?

Akulli noton sepse ka dendësi më të ulët

Akulli noton mbi ujë sepse ka dendësi më të ulët se uji i lëngshëm. Kur uji ngrin, ai zgjerohet. E njëjta sasi uji zë më shumë hapësirë si akull, ndërsa masa e saj mbetet e njëjtë. Dendësia bie me rreth 9%, ndaj akulli qëndron në sipërfaqe.

Dendësia tregon sa masë ka një lëndë brenda një vëllimi të caktuar. Për ta kuptuar, përfytyro një copë akulli dhe një sasi uji që zënë të njëjtën hapësirë. Copa e akullit ka më pak masë. Ky ndryshim shpjegon pse ajo noton.

Nëse hedh një kub akulli në gotë, do të shohësh se pjesa më e madhe qëndron nën ujë. Vetëm një pjesë e vogël del mbi sipërfaqe. Akulli ka dendësi më të ulët se uji, por ndryshimi mes tyre është relativisht i vogël.

Çfarë ndryshon kur uji ngrin?

Përgjigjja gjendet te mënyra si renditen molekulat e ujit. Në ujë të lëngshëm, ato lëvizin dhe ndryshojnë vazhdimisht vendosjen ndaj njëra-tjetrës. Lidhjet hidrogjenore mes tyre krijohen dhe prishen gjatë kësaj lëvizjeje.

Kur uji ngrin, molekulat formojnë një rrjet të rregullt kristalor. Lidhjet hidrogjenore e mbajnë këtë rrjet të hapur, me më shumë hapësirë ndërmjet molekulave sesa në ujë të lëngshëm. Kjo vendosje e re bën që akulli të zërë më shumë vend.

Përfytyro njerëz që lëvizin pranë njëri-tjetrit në një dhomë. Pastaj përfytyro të njëjtët njerëz që krijojnë një rrjet, duke mbajtur largësi të caktuara mes tyre. Numri i njerëzve nuk ndryshon, por rrjeti kërkon më shumë hapësirë. Krahasimi të ndihmon të kuptosh ndryshimin e vëllimit gjatë ngrirjes.

Molekulat nuk bëhen më të mëdha. Ndryshon renditja dhe hapësira ndërmjet tyre. Prandaj, kur mendon për zgjerimin e ujit, mendo për strukturën që krijojnë molekulat së bashku.

Pse liqenet ngrijnë nga sipër?

Uji i ëmbël arrin dendësinë më të lartë rreth 4°C. Kur uji në sipërfaqen e një liqeni ftohet drejt kësaj temperature, ai mund të fundoset dhe të përzihet me ujin poshtë. Por kur ftohet më tej, dendësia e tij fillon të ulet.

Kështu, uji më i ftohtë qëndron pranë sipërfaqes. Kur ngrin, akulli që formohet noton. Kjo shpjegon pse shtresa e akullit mbulon liqenin nga sipër, ndërsa poshtë saj mund të mbetet ujë i lëngshëm.

Nëse akulli do të fundosej, ai do të grumbullohej poshtë dhe ngrirja e liqenit do të ndiqte një rrjedhë tjetër. Vetia e ujit për të krijuar akull që noton ka pasoja shumë më të mëdha sesa ato që sheh në gotën tënde.

Si e ndihmon kjo jetën nën ujë?

Shtresa e akullit vepron si një mbulesë izoluese. Ajo ngadalëson humbjen e nxehtësisë nga uji poshtë drejt ajrit të ftohtë. Kjo ndihmon që nën sipërfaqen e ngrirë të ruhet një mjedis i lëngshëm për peshqit dhe organizmat e tjerë.

Jeta vazhdon nën akull, megjithëse shumë organizma e ngadalësojnë aktivitetin gjatë dimrit. Peshqit mund të përdorin më pak energji në ujin e ftohtë. Drita që kalon përmes akullit ndikon gjithashtu te bimët dhe prodhimi i oksigjenit; dëbora sipër mund ta kufizojë atë.

Pra, kur sheh një liqen të mbuluar me akull, mos e përfytyro të gjithë si një bllok të ngrirë. Poshtë mbulesës mund të vazhdojë jeta. E njëjta strukturë molekulare që mban kubin e akullit në sipërfaqen e gotës ndihmon edhe organizmat ujorë të kalojnë dimrin.