Si e bëjnë mjaltin bletët?

Nga nektari i luleve te mjalti

Bletët e bëjnë mjaltin nga nektari: e mbledhin nga lulet, e përpunojnë me enzima dhe largojnë një pjesë të madhe të ujit të tij. Kur mjalti është gati, e ruajnë brenda hojeve dhe i mbyllin qelizat me dyllë. Pra, mjalti që ti hedh në lugë është rezultat i punës së përbashkët të shumë bletëve punëtore.

Procesi nis kur një bletë thith nektarin e lules me gjuhën e saj. Nektari është një lëng i ëmbël që përmban sheqerna dhe ujë. Bleta e mbledh në një qeskë të posaçme për transport, që shpesh quhet edhe stomaku i mjaltit.

Mbaje të ndarë nektarin nga poleni. Bletët i mbledhin të dy nga lulet, por ato e bëjnë mjaltin kryesisht nga nektari. Poleni u shërben veçanërisht si burim proteinash dhe lëndësh të tjera ushqyese.

Çfarë bëjnë enzimat dhe kalimi mes bletëve?

Përpunimi nis që gjatë mbledhjes. Bleta i shton nektarit enzima, pra proteina që ndihmojnë ndryshime kimike. Një prej tyre quhet invertazë. Ajo zbërthen sakarozën, një sheqer të nektarit, në sheqerna më të thjeshta: glukozë dhe fruktozë.

Kur kthehet në zgjua, bleta mbledhëse ua dorëzon nektarin bletëve të tjera përmes gojës. Ato e marrin lëngun dhe vazhdojnë punën brenda zgjoit. Kështu, mbledhja në lule dhe përpunimi në hoje lidhen përmes dorëzimit të nektarit nga një bletë te tjetra.

Mendoje këtë si një zinxhir pune. Disa bletë sjellin lëndën e parë, ndërsa të tjera e përpunojnë dhe e vendosin në qelizat e dyllit. Enzimat ndryshojnë përbërjen e sheqernave, por nektari ende ka ujë të tepërt. Për ta kthyer në një rezervë të qëndrueshme, bletët duhet edhe ta përqendrojnë.

Si avullon uji dhe pse qelizat mbyllen me dyllë?

Bletët e vendosin nektarin në qelizat e hojeve dhe ndihmojnë largimin e ujit. Ato rrahin krahët dhe krijojnë qarkullim ajri brenda zgjoit. Ky ajër ndihmon avullimin, ndërsa lëngu bëhet gjithnjë e më i përqendruar.

Këtu qëndron një pjesë thelbësore e punës: bletët ndryshojnë sheqernat dhe pakësojnë ujin. Të dy proceset e kthejnë nektarin e hollë në mjaltin e trashë që njeh ti.

Kur mjalti arrin gjendjen e përshtatshme për ruajtje, bletët e mbulojnë hyrjen e qelizës me dyllë. Nën atë kapak mbetet rezerva e ushqimit. Kolonia e përdor sidomos kur lulet dhe nektari mungojnë, përfshirë periudhën e ftohtë.

Sa mjaltë bën një bletë gjatë jetës?

Sipas një vlerësimi të përhapur, një bletë punëtore prodhon gjatë jetës rreth 1/12 e një luge çaji mjaltë. Kjo është një sasi shumë e vogël krahasuar me një kavanoz.

Merre këtë shifër si një përafrim, jo si një matje fikse për çdo bletë. Mjalti në hoje vjen nga puna e kolonisë: mbledhja, transporti, përpunimi dhe ruajtja përfshijnë shumë punëtore. Shifra të ndihmon të kuptosh sa i vogël është kontributi individual brenda kësaj pune të përbashkët.

Pse mjalti ruhet kaq gjatë?

Arsyeja kryesore është përqendrimi i lartë i sheqerit dhe sasia e vogël e ujit që mikroorganizmat mund të përdorin. Pa ujë të mjaftueshëm, ata e kanë të vështirë të shumohen. Prandaj mjalti i pastër, kur ruhet siç duhet, mund të qëndrojë për vite.

Kjo nuk do të thotë se mjalti është steril. Nëse merr lagështi të mjaftueshme, majatë mund të zhvillohen dhe të shkaktojnë fermentim. Në shtëpi, mbaje kavanozin të mbyllur mirë dhe mos i shto ujë. Pakësimi i ujit që bletët nisin në zgjua është pikërisht ajo që e bën mjaltin kaq të qëndrueshëm.