Pse uji i detit është i kripur?

Nga vjen kripa në det?

Uji i detit është i kripur sepse përmban kripëra të tretura, që vijnë kryesisht nga shkëmbinjtë në tokë. Shiu ndihmon në shpërbërjen e tyre dhe lumenjtë i çojnë përbërësit e tretur drejt detit. Edhe burimet e nxehta në fundin e oqeanit shtojnë minerale. Kur uji avullon, kripërat mbeten pas.

Kur mendon për kripën e detit, mund të të vijë ndër mend kripa e kuzhinës. Natriumi dhe kloruri, përbërësit e saj, mbizotërojnë ndër kripërat e tretura në det. Por uji detar përmban edhe përbërës të tjerë, si magnezi dhe sulfatet.

Sasia e kripërave të tretura quhet kripësi. Mesatarisht, kripërat përbëjnë rreth 3,5 për qind të masës së ujit të detit. Kjo është një mesatare: kripësia ndryshon nga një zonë në tjetrën dhe nuk mbetet gjithmonë e njëjtë.

Si i çojnë shiu dhe lumenjtë kripërat në det?

Rruga nis në tokë. Uji i shiut merr dioksid karboni nga ajri dhe bëhet pak acid. Kur bie mbi shkëmbinj dhe kalon përmes tokës, reagon me mineralet dhe tret një pjesë të përbërësve të tyre. Ky proces i shpërbërjes kimike të shkëmbinjve ndodh gradualisht.

Uji i merr përbërësit e tretur me vete. Përrenjtë dhe lumenjtë i transportojnë drejt deteve dhe oqeaneve. Pra, një pjesë e kripës së detit ka bërë më parë një udhëtim nëpër tokë dhe ujëra të ëmbla.

Edhe lumenjtë përmbajnë kripëra. Megjithatë, zakonisht kanë përqendrime shumë më të ulëta se deti. Shiu dhe prurjet e tjera i furnizojnë vazhdimisht me ujë të ëmbël, ndërsa rrjedha i çon kripërat më tej.

Mbaj parasysh dallimin mes sasisë së kripës dhe përqendrimit të saj. Një lumë mund të transportojë kripëra drejt detit pa qenë vetë shumë i kripur. Uji që sjell i hollon ujërat detare pranë grykëderdhjes, edhe pse njëkohësisht sjell minerale të tretura.

Çfarë shtojnë burimet në fundin e oqeanit?

Kripërat nuk vijnë vetëm nga toka. Në fundin e oqeanit, uji depërton në çarje të kores së Tokës. Pranë magmës nxehet dhe reagon me shkëmbinjtë përreth. Më pas del sërish nga burime të quajtura hidrotermale, duke sjellë përbërës të tretur në ujërat oqeanike.

Këto reaksione ndryshojnë përbërjen e ujit. Ai mund të marrë nga shkëmbinjtë metale si hekuri, zinku dhe bakri, ndërsa humbet disa përbërës të tjerë, përfshirë magnezin. Prandaj burimet hidrotermale marrin pjesë në shkëmbimin e mineraleve mes oqeanit dhe kores së Tokës.

Edhe shpërthimet vullkanike nënujore mund të çlirojnë minerale në det. Këto procese plotësojnë furnizimin që vjen nga shpërbërja e shkëmbinjve në tokë.

Pse avullimi e rrit kripësinë?

Kur uji kalon nga deti në atmosferë si avull, kripërat e tretura mbeten në det. Avullimi nuk krijon kripë të re; ai pakëson ujin ku kripa është tretur. Kështu, përqendrimi i saj rritet.

Për ta kuptuar ndryshimin nga një vend në tjetrin, ndiq këto procese:

• Avullimi i fortë e rrit kripësinë.
• Shiu dhe prurjet e lumenjve shtojnë ujë të ëmbël dhe e ulin atë.
• Shkrirja e akullit e ul kripësinë e ujit përreth.

Rrymat i përziejnë ujërat, por nuk i zhdukin të gjitha dallimet. Prandaj mos e merr mesataren e oqeanit si vlerë për çdo bregdet apo grykëderdhje.

A largohet ndonjëherë kripa nga deti?

Po. Oqeani merr vazhdimisht kripëra, por edhe i largon disa prej tyre nga uji. Organizmat detarë përdorin një pjesë të përbërësve të tretur. Reaksionet kimike dhe formimi i mineraleve gjithashtu mund t’i largojnë nga tretësira dhe t’i përfshijnë në sedimentet e fundit.

Këto procese ndihmojnë në balancimin afatgjatë të hyrjeve dhe daljeve të kripërave. Prandaj, fakti që lumenjtë sjellin kripë nuk do të thotë se i gjithë oqeani bëhet vazhdimisht më i kripur. Kripësia vendore varet nga ky shkëmbim dhe nga sasia e ujit të ëmbël që hyn ose largohet.