Pse shtegtojnë zogjtë dhe si e gjejnë rrugën?

Pse shtegtojnë zogjtë?

Zogjtë shtegtojnë për të shfrytëzuar ushqimin dhe vendet e përshtatshme për shumim në stinë të ndryshme. Kur ushqimi pakësohet në një zonë, udhëtimi drejt një tjetre mund t’u japë më shumë mundësi për të mbijetuar. Për ta gjetur rrugën, ata ndërthurin disa burime informacioni, nga qielli te fusha magnetike.

Mendo për një zog që ushqehet me insekte fluturuese. Në pranverë dhe verë, ai mund të gjejë ushqim me bollëk në zonën ku folezon. Në dimër, ky burim mund të pakësohet shumë. Largimi lidhet me këtë ndryshim sezonal, jo thjesht me temperaturën e ajrit. Shumë zogj e përballojnë të ftohtin kur kanë ushqim të mjaftueshëm.

Edhe kthimi për shumim ka përfitime. Zonat e folezimit mund të ofrojnë ushqim të bollshëm, hapësirë dhe ditë më të gjata. Këto kushte u japin prindërve më shumë mundësi për të ushqyer të vegjlit. Pra, shtegtimi lidh nevojat e zogut me burimet që ndryshojnë gjatë vitit.

Si e gjejnë drejtimin?

Mos e përfytyro orientimin e zogjve si një hartë të vetme që funksionon njësoj për çdo lloj. Ata përdorin shenja të ndryshme dhe u japin peshë të ndryshme sipas përvojës dhe kushteve. Të mbash një drejtim dhe të gjesh një vend të njohur janë gjithashtu detyra të ndryshme.

• Dielli: pozicioni i tij u jep zogjve informacion për drejtimin.
• Yjet: disa zogj që udhëtojnë natën mësojnë të përdorin lëvizjen e dukshme të qiellit rreth polit qiellor.
• Peizazhi: brigjet, lumenjtë dhe vargmalet mund të shërbejnë si pika orientimi.
• Fusha magnetike: disa zogj përdorin informacionin magnetik për të përcaktuar drejtimin.

Eksperimentet në planetarë kanë treguar se ndryshimi i pamjes së yjeve mund të ndryshojë drejtimin që zgjedhin zogjtë e studiuar. Kjo jep prova konkrete për rolin e qiellit në orientim. Te disa lloje, edhe nuhatja ndihmon në gjetjen e vendit ku kthehen.

Çfarë dimë për shqisën magnetike?

Përdorimi i informacionit magnetik ka mbështetje eksperimentale. Por mekanizmi biologjik që e bën të mundur mbetet fushë kërkimi. Këto janë pyetje të veçanta: nëse një zog e dallon fushën magnetike dhe si e shndërron trupi këtë informacion në një drejtim fluturimi.

Një shpjegim që studiuesit po hetojnë lidhet me proteinat e quajtura kriptokrome në sy. Eksperimentet laboratorike kanë treguar se një proteinë e tillë nga një zog shtegtar reagon ndaj fushave magnetike. Drita mund të nxisë reaksione kimike që marrin pjesë në këtë proces.

Megjithatë, puna me një proteinë të izoluar nuk provon vetvetiu se ajo kryen të njëjtin funksion brenda syrit të zogut. Studiuesit duhet të sqarojnë edhe si kalon sinjali te sistemi nervor. Prandaj, trajtoje shprehjen se zogjtë e “shohin” fushën magnetike si një mënyrë të thjeshtuar për të përshkruar një hipotezë, jo si përshkrim të provuar të përvojës së tyre pamore.

Pse ndryshon shtegtimi sipas llojit?

Jo të gjithë zogjtë shtegtojnë. Disa qëndrojnë gjatë gjithë vitit aty ku gjejnë burime të mjaftueshme. Edhe mes shtegtarëve ndryshojnë largësia, koha e nisjes dhe mënyra e udhëtimit.

Shumë zogj këngëtarë udhëtojnë natën. Disa grabitqarë fluturojnë ditën dhe përdorin rrymat e ajrit që ngrihen nga ngrohja e tokës. Te shumë shpendë ujorë, të rinjtë mësojnë rrugët nga zogjtë më të mëdhenj. Te disa shtegtarë të tjerë, trashëgimia gjenetike jep udhëzime fillestare për drejtimin dhe kohëzgjatjen e udhëtimit; përvoja shton informacion më pas.

Kur vëren zogj në kalim, kujto se udhëtimi shpesh përfshin ndalesa për pushim dhe ushqim. Ndryshimi i gjatësisë së ditës ndihmon në përgatitjen për nisje, ndërsa moti dhe kushtet vendore mund të ndikojnë në kohën e fluturimit.