Pse ndryshojnë stinët gjatë vitit?

Pjerrësia e Tokës krijon stinët

Stinët ndryshojnë sepse boshti i Tokës është i pjerrët ndërsa planeti lëviz rreth Diellit. Gjatë vitit, secila hemisferë merr rreze më të drejtpërdrejta dhe ditë më të gjata, pastaj rreze më të pjerrëta dhe ditë më të shkurtra. Kështu ndryshon energjia diellore që merr sipërfaqja.

Për ta përfytyruar boshtin, mendo një vijë imagjinare që kalon përmes qendrës së Tokës dhe bashkon polet. Toka rrotullohet rreth kësaj vije. Boshti anon rreth 23,4 gradë nga drejtimi pingul me planin e orbitës. Pra, këtë kënd e matim ndaj një vije që do të qëndronte drejt mbi atë plan.

Toka e përfundon një xhiro rreth Diellit për rreth 365,25 ditë. Gjatë kësaj xhiroje, boshti ruan pothuajse të njëjtin drejtim në hapësirë. Për këtë arsye, herë hemisfera veriore anon drejt Diellit, herë hemisfera jugore. Boshti nuk ka nevojë të ndërrojë pjerrësinë çdo stinë.

Si ndikojnë këndi i rrezeve dhe gjatësia e ditës?

Kur Dielli qëndron më lart në qiell, rrezet bien më drejtpërdrejt mbi tokë. Energjia e tyre përqendrohet në një sipërfaqe më të vogël. Kur Dielli qëndron ulët, e njëjta tufë rrezesh shpërndahet në një sipërfaqe më të madhe. Çdo pjesë e saj merr më pak energji.

Provoje me një elektrik dore dhe një fletë letre. Drejtoje dritën pingul mbi fletë, pastaj anoje fletën. Njolla e ndriçuar zgjatet dhe zmadhohet. Elektriku jep të njëjtën dritë, por tani ajo mbulon më shumë letër. I njëjti parim shpjegon ndikimin e këndit të rrezeve diellore.

Në verë, hemisfera që anon drejt Diellit ka edhe më shumë orë me dritë. Sipërfaqja merr energji për një kohë më të gjatë gjatë ditës. Në dimër, Dielli qëndron më ulët dhe dita shkurtohet. Këndi i rrezeve dhe kohëzgjatja e ndriçimit veprojnë së bashku.

Pse hemisferat kanë stinë të kundërta?

Ekuatori e ndan Tokën në hemisferën veriore dhe hemisferën jugore. Kur veriu anon drejt Diellit, jugu anon në drejtimin e kundërt. Prandaj, kur hemisfera veriore ka verë, hemisfera jugore ka dimër. Rreth gjashtë muaj më vonë, rolet ndërrohen.

Rreth qershorit, veriu merr rreze më të drejtpërdrejta dhe ditë më të gjata. Rreth dhjetorit, këtë përparësi e ka jugu. Edhe pranvera dhe vjeshta vijnë në kohë të kundërta në hemisfera. Pra, emri i muajit nuk tregon të njëjtën stinë kudo në planet.

Solsticet shënojnë skajet e këtij cikli: ditën me më shumë orë ndriçimi dhe atë me më pak, për hemisferën përkatëse. Ekuinokset e marsit dhe shtatorit shënojnë kalimet mes tyre. Në këto periudha, dita dhe nata kanë gjatësi afërsisht të barabartë. Mos e kupto këtë si barazi të përpiktë në çdo vend.

A ndryshojnë stinët nga largësia prej Diellit?

Jo. Ideja se vera vjen sepse Toka afrohet me Diellin nuk e shpjegon ciklin e stinëve. Orbita e Tokës është një elips i lehtë, shumë pranë formës rrethore. Largësia ndryshon gjatë vitit, por ky ndryshim nuk është shkaku i stinëve.

Toka arrin pikën më të afërt me Diellin në fillim të janarit dhe pikën më të largët në korrik. Në hemisferën veriore, këto periudha përkojnë përkatësisht me dimrin dhe verën. Ky fakt e kundërshton drejtpërdrejt shpjegimin që mbështetet vetëm te largësia.

Mbaj mend edhe stinët e kundërta: të dyja hemisferat ndajnë pothuajse të njëjtën largësi nga Dielli në të njëjtin çast. Megjithatë, ato marrin dritën me kënde dhe kohëzgjatje të ndryshme. Për të kuptuar stinët, ndiq pjerrësinë e boshtit, lartësinë e Diellit në qiell dhe gjatësinë e ditës.