Pse ishte i rëndësishëm Kongresi i Manastirit?

Pse pati rëndësi Kongresi i Manastirit?

Kongresi i Manastirit ishte i rëndësishëm sepse hapi rrugën për njësimin e alfabetit të shqipes. Ai krijoi një bazë të përbashkët për shkrimin, mësimin dhe botimin në gjuhën shqipe. Delegatët e zhvilluan kongresin nga 14 deri më 22 nëntor 1908, në Manastir.

Rëndësia e tij shkonte përtej zgjedhjes së shkronjave. Përfaqësues nga trevat shqiptare dhe shoqëritë e mërgatës kërkuan një zgjidhje të përbashkët për një nevojë kombëtare. Bashkëpunimi për alfabetin ndihmoi afrimin e shqiptarëve me prejardhje krahinore dhe besime të ndryshme.

Për ta kuptuar ndikimin praktik, mendo veten si nxënës: kur librat përdorin shenja të ndryshme për të njëjtët tinguj, duhet të mësosh edhe mënyrën si shkruan secili autor. Një alfabet i përbashkët e pakëson këtë pengesë dhe e bën më të lehtë kalimin nga një libër te tjetri.

Çfarë debatuan delegatët dhe kush e drejtoi punën?

Para kongresit, shqiptarët përdornin disa alfabete. Në diskutime zunë vend sidomos alfabeti i Stambollit dhe alfabetet e shoqërive Bashkimi e Agimi. Këto tradita kishin tashmë përdorues, libra dhe mbështetës. Prandaj zgjedhja kërkonte edhe marrëveshje mes përfaqësuesve të tyre.

Delegatët zgjodhën Mit’hat Frashërin kryetar të kongresit. Gjergj Qiriazi, një nga organizatorët, ishte nënkryetar. Për shqyrtimin e alfabetit, kongresi ngriti një komision me 11 anëtarë, të cilin e drejtoi Gjergj Fishta. Dalloji këto role: drejtimi i kongresit dhe drejtimi i komisionit ishin detyra të veçanta.

Komisioni shqyrtoi si t’i paraqiste tingujt e shqipes me shkronja. Ai mori alfabetin latin si bazë për punën. Debati prekte edhe përdorimin praktik: një sistem shkrimi duhej t’u shërbente shkollave, lexuesve dhe shtypshkronjave.

Çfarë vendosi kongresi për alfabetin?

Kongresi pranoi dy alfabete për përdorim: alfabetin e Stambollit dhe një alfabet të mbështetur tërësisht në shkronjat latine. Kjo hollësi ka rëndësi. Vendimi përfundimtar lejoi bashkëjetesën e tyre, në vend që ta mbyllte menjëherë përdorimin e alfabetit të mëparshëm.

Kompromisi ruajti marrëveshjen mes delegatëve dhe i dha hapësirë përhapjes së alfabetit latin. Me kalimin e kohës, ky i fundit mbizotëroi dhe u bë alfabeti i përbashkët që përdorim sot.

Kështu, kur lexon se kongresi njësoi alfabetin, kuptoje si një hap vendimtar në një proces. Delegatët morën vendimin e përbashkët; mësuesit, autorët, botuesit dhe lexuesit e përhapën më pas në përdorim. Ndryshimi nuk ndodhi brenda një dite në çdo shkollë e botim.

Alfabeti i përbashkët lehtësoi qarkullimin e librave dhe bashkëpunimin arsimor. Ai ndihmoi që dallimet mes sistemeve të shkrimit të mos vazhdonin të pengonin leximin e teksteve shqipe.

A krijoi kongresi edhe gjuhën standarde?

Njësimi i alfabetit dhe standardizimi i gjuhës janë procese të ndryshme. Alfabeti përcakton shkronjat me të cilat shkruan. Standardi gjuhësor përfshin norma më të gjera, si drejtshkrimi dhe trajtat gramatikore që përdor në komunikimin e përbashkët.

Me të njëjtat shkronja mund të shkruash forma dialektore të ndryshme. Prandaj një alfabet i përbashkët nuk i zgjidh vetvetiu të gjitha çështjet e normës gjuhësore.

Një etapë e mëvonshme ishte Kongresi i Drejtshkrimit, që u mbajt në Tiranë nga 20 deri më 25 nëntor 1972. Ai përcaktoi parimet dhe vijat themelore për hartimin përfundimtar të drejtshkrimit dhe trajtoi çështje të gjuhës letrare të njësuar.

Kur i dallon këto dy ngjarje, e kupton më saktë kontributin e Manastirit: ai siguroi bazën e përbashkët të shkronjave, mbi të cilën vazhdoi puna për njësimin e shqipes së shkruar.