Çfarë ishte Lidhja e Prizrenit e vitit 1878?

Çfarë ishte Lidhja e Prizrenit?

Lidhja e Prizrenit ishte një organizatë politike dhe ushtarake shqiptare që përfaqësues shqiptarë themeluan më 10 qershor 1878 në Prizren. Ajo synonte të mbronte trojet e banuara nga shqiptarët nga kalimi te shtetet fqinje. Gjatë veprimtarisë së saj, kërkesa për autonomi brenda Perandorisë Osmane mori gjithnjë më shumë peshë.

Në atë kohë, shqiptarët jetonin nën sundimin osman dhe nuk kishin shtetin e tyre. Lidhja krijoi një mënyrë të përbashkët organizimi për të mbrojtur interesat e tyre. Ajo ndërthuri kërkesat politike, përpjekjet diplomatike dhe qëndresën e armatosur.

Për ta kuptuar rolin e saj, mbaj parasysh dallimin mes autonomisë dhe pavarësisë. Autonomia që kërkonte Lidhja nënkuptonte vetëqeverisje shqiptare brenda perandorisë. Pavarësia do të nënkuptonte shkëputje të plotë prej saj.

Pse u themelua para Kongresit të Berlinit?

Humbja e Perandorisë Osmane në luftën kundër Rusisë hapi rrugën për ndryshime të mëdha kufijsh në Ballkan. Traktati i Shën Stefanit parashikonte që disa territore të banuara nga shqiptarët të kalonin te shtetet fqinje. Kjo ngjalli frikën se vendimet diplomatike do t'i ndanin shqiptarët mes pushteteve të ndryshme.

Fuqitë e Mëdha thirrën Kongresin e Berlinit për të rishikuar marrëveshjen. Lidhja u themelua pak përpara hapjes së tij, me synimin që shqiptarët të paraqitnin kërkesat e tyre dhe të organizonin mbrojtjen e trojeve ku jetonin.

Kongresi ndryshoi marrëveshjen e mëparshme, por nuk përmbushi kërkesat shqiptare. Vendimet e tij prekën territore me popullsi shqiptare. Për këtë arsye, veprimtaria e Lidhjes vazhdoi edhe pas kongresit: kundërshtimi diplomatik u shoqërua me përgatitje për qëndresë në terren.

Çfarë kërkonte Lidhja?

Mbrojtja e trojeve dhe autonomia shqiptare u bënë synimet kryesore të saj. Megjithatë, programi politik mori formë gjatë veprimtarisë së Lidhjes. Përfaqësuesit kishin mendime të ndryshme për marrëdhënien me pushtetin osman dhe për shkallën e vetëqeverisjes që duhej të kërkonin.

Kërkesat kryesore përfshinin:

• Kundërshtimin e kalimit të trojeve të banuara nga shqiptarët te shtetet fqinje.
• Bashkimin e viseve shqiptare në një njësi të përbashkët administrative.
• Autonomi administrative dhe kulturore brenda Perandorisë Osmane.
• Organizimin e përbashkët politik dhe ushtarak për të mbrojtur këto kërkesa.

Vilajetet ishin ndarje të mëdha administrative osmane. Kërkesa për bashkimin e viseve shqiptare në një vilajet synonte të kapërcente ndarjen e tyre administrative. Për drejtuesit që mbështetnin autonominë, kjo mund të hapte rrugën drejt një organizimi kombëtar më të qëndrueshëm.

Çfarë arriti gjatë veprimtarisë së saj?

Lidhja krijoi struktura të përbashkëta politike dhe organizoi qëndresë të armatosur. Ajo u dha kërkesave shqiptare një zë më të bashkuar dhe i paraqiti ato përmes protestave, peticioneve dhe memorandumeve. Këto përpjekje e lidhën mbrojtjen e krahinave të veçanta me një program më të gjerë kombëtar.

Një hap i rëndësishëm erdhi në janar 1881, kur Lidhja shpalli një qeveri të përkohshme me në krye Ymer Prizrenin. Ky hap tregoi se lëvizja po kalonte nga kërkesat drejtuar autoriteteve te përpjekja për të ushtruar vetë pushtet.

Megjithatë, Lidhja nuk siguroi autonominë e njohur që kërkonte dhe nuk ndaloi çdo humbje territori. Kur vlerëson arritjet e saj, dallo rezultatet e menjëhershme nga ndikimi afatgjatë. Organizimi i përbashkët dhe programi i vetëqeverisjes mbetën pjesë të rëndësishme të lëvizjes kombëtare shqiptare.

Si përfundoi Lidhja e Prizrenit?

Përpjekjet për vetëqeverisje e përplasën Lidhjen me pushtetin osman. Në vitin 1881, autoritetet osmane përdorën ushtrinë për të shtypur qëndresën. Forcat osmane mposhtën luftëtarët e Lidhjes në Prizren dhe goditën organizimin e saj. Arrestimet dhe dëbimet prekën drejtues dhe familjet e tyre.

Shtypja ushtarake i dha fund veprimtarisë së Lidhjes si organizatë, por kërkesat e saj vazhduan të ndikonin në lëvizjen shqiptare. Rëndësia e saj qëndron te përpjekja për t'i bashkuar mbrojtjen e trojeve, përfaqësimin politik dhe vetëqeverisjen në një program të përbashkët.