Çfarë vendosi Konferenca e Londrës për Shqipërinë më 1913?

Çfarë vendosi konferenca për Shqipërinë?

Më 29 korrik 1913, Konferenca e Ambasadorëve në Londër vendosi që Shqipëria të ishte një principatë sovrane dhe e trashëgueshme, pa varësi nga Perandoria Osmane. Gjashtë Fuqitë e Mëdha garantonin statusin e saj dhe do të zgjidhnin princin. Konferenca vendosi gjithashtu neutralitetin e vendit dhe kontrollin ndërkombëtar mbi administratën civile e financat.

Përmes negociatave dhe vendimeve të veçanta, Fuqitë e Mëdha përcaktuan edhe kufijtë e shtetit shqiptar. Jashtë tyre mbetën shumë shqiptarë, përfshirë shqiptarët e Kosovës. Pra, konferenca pranoi ekzistencën e një Shqipërie të pavarur, por nuk pranoi të gjitha kërkesat territoriale shqiptare.

Kur lexon për këtë ngjarje, ndaj njohjen e shtetit, organizimin e tij dhe përcaktimin e kufijve. Këto çështje lidhen me njëra-tjetrën, por diplomatët nuk i zgjidhën të gjitha me një dokument të vetëm ose në të njëjtën ditë.

Kush merrte pjesë dhe pse u mblodh në Londër?

Konferenca nisi punimet në dhjetor 1912, gjatë krizës që solli Lufta e Parë Ballkanike. Ushtritë e shteteve ballkanike kishin pushtuar territore osmane dhe duhej të negocioheshin kufijtë e rinj. Fuqitë europiane kërkonin edhe të shmangnin një përplasje më të gjerë mes tyre.

Në tryezë vendosnin përfaqësuesit e Britanisë së Madhe, Francës, Gjermanisë, Austro-Hungarisë, Rusisë dhe Italisë. Punimet i drejtonte ministri i Jashtëm britanik, Edward Grey. Emri Konferenca e Ambasadorëve vjen pikërisht nga përfaqësimi diplomatik i këtyre fuqive në Londër.

Qeveria e Vlorës paraqiti kërkesat shqiptare për njohjen e pavarësisë dhe kufijtë. Megjithatë, ajo nuk kishte një vend të barabartë vendimmarrës me gjashtë fuqitë. Austro-Hungaria dhe Italia mbështetën krijimin e shtetit shqiptar, ndërsa Rusia mbështeti pretendimet e Serbisë dhe Malit të Zi. Rezultati pasqyroi kompromisin mes interesave të ndryshme europiane.

Çfarë ndryshon mes pavarësisë së vitit 1912 dhe vendimeve të vitit 1913?

Shqiptarët e shpallën pavarësinë në Vlorë më 28 nëntor 1912. Kuvendi krijoi një qeveri të përkohshme me Ismail Qemalin në krye. Ky ishte akti shqiptar i shkëputjes nga Perandoria Osmane. Vendimet e Londrës erdhën më pas dhe përcaktuan qëndrimin e Fuqive të Mëdha ndaj shtetit të ri.

Fillimisht, diplomatët europianë shqyrtuan një Shqipëri autonome që do të ruante një lidhje me sulltanin. Vendimi i korrikut e përjashtoi këtë varësi. Edhe pse dokumenti përdorte fjalën “autonome”, ai e quante principatën sovrane dhe përjashtonte çdo pushtet të lartë osman mbi të.

Mbaji të ndara këto data:

• 28 nëntor 1912: shpallja e pavarësisë në Vlorë.
• 30 maj 1913: Traktati i Londrës ndërmjet Perandorisë Osmane dhe aleatëve ballkanikë ua la Fuqive të Mëdha zgjidhjen e çështjes së kufijve të Shqipërisë.
• 29 korrik 1913: vendimi i ambasadorëve për Shqipërinë si principatë sovrane.

Prandaj, mos e ngatërro Traktatin e Londrës të majit me vendimin e korrikut. Gjithashtu, njohja e shtetit shqiptar nuk nënkuptonte automatikisht njohjen e qeverisë së Ismail Qemalit si qeverinë përfundimtare të tij.

Si u përcaktuan kufijtë dhe çfarë pushteti kishin fuqitë?

Kufijtë dolën nga një proces negociatash, vendimesh diplomatike dhe pune të komisioneve në terren. Fuqitë lanë Shkodrën brenda Shqipërisë, ndërsa Peja, Prizreni dhe Gjakova mbetën jashtë saj. Për kufirin jugor, komisioni ndërkombëtar përfundoi punën në terren në dhjetor 1913.

Këto vendime lanë popullsi shqiptare jashtë shtetit. Megjithatë, shprehje si “u la jashtë gjysma e Shqipërisë” kërkojnë sqarim: duhet të dish nëse flitet për popullsinë, territoret e kërkuara apo një hartë të caktuar. Mos i trajto këto si matje të njëjta dhe mos përdor përqindje pa burim të qartë.

Pavarësia shoqërohej me mbikëqyrje të fortë të jashtme. Një Komision Ndërkombëtar Kontrolli, me përfaqësues të gjashtë fuqive dhe një përfaqësues shqiptar, do të kontrollonte administratën civile dhe financat. Fuqitë do të caktonin edhe princin. Shqipëria fitonte njohjen si shtet sovran, ndërsa vendimet e Londrës u jepnin fuqive europiane rol të drejtpërdrejtë në qeverisjen e saj.