Çfarë ishte Via Egnatia dhe ku kalonte?

Çfarë ishte Via Egnatia?

Via Egnatia ishte një rrugë e madhe romake që lidhte Adriatikun me brendësinë e Ballkanit dhe, përmes zgjatimeve të mëvonshme, me Bizantin. Në perëndim kishte degë nisjeje nga Dyrrahu, Durrësi i sotëm, dhe Apolonia. Rruga vazhdonte drejt Selanikut dhe më tej në lindje.

Ajo shërbente për lëvizjen e ushtrisë, udhëtimin e tregtarëve dhe komunikimin shtetëror. Përfytyroje si një bosht kryesor udhëtimi, me qytete, vendpushime dhe stacione përgjatë tij. Rruga i lidhte këto pika në një rrjet që ndihmonte pushtetin romak të administronte territoret.

Kur e ndërtuan romakët?

Romakët e ndërtuan rrugën në shekullin II para erës sonë, duke përdorur edhe gjurmë rrugësh më të hershme. Emrin e mori nga Gnaeus Egnatius, prokonsulli romak i Maqedonisë që drejtoi ndërtimin. Një gur kilometrik me emrin e tij, të cilin e ruan Muzeu Arkeologjik i Selanikut, e mbështet këtë lidhje.

Dallo ndërtimin fillestar nga zgjerimet dhe riparimet. Via Egnatia nuk mori menjëherë të gjithë shtrirjen që njohim nga periudhat e mëvonshme. Pas lidhjes drejt Selanikut, ajo vazhdonte përmes Maqedonisë dhe Trakisë deri në Kipselë, pranë lumit Evros. Më vonë arriti deri në Bizant, qyteti që u bë Kostandinopojë, Stambolli i sotëm.

Autoritetet romake riparuan pjesë të rrugës gjatë periudhës perandorake. Përdoruesit e mëvonshëm vazhduan mirëmbajtjen dhe ndryshuan disa segmente. Prandaj, kur sheh një kalldrëm të vjetër përgjatë saj, mos e lidh automatikisht të gjithë sipërfaqen me fazën e parë romake.

Ku kalonte nga Adriatiku drejt lindjes?

Për ta ndjekur më lehtë në hartë, nis nga territori i Shqipërisë së sotme. Dega veriore vinte nga Durrësi, ndërsa dega tjetër lidhej me Apoloninë. Këto degë bashkoheshin dhe vazhdonin drejt brendësisë.

Rruga kalonte nëpër zonën e Elbasanit të sotëm, që në lashtësi njihej si Scampa. Më tej arrinte drejt Ohrit, të njohur si Lychnidos, dhe Heraklea Lynkestis, pranë Manastirit të sotëm. Pastaj vijonte drejt Edesës, Pellës dhe Selanikut.

Selaniku ishte një nyjë kryesore e këtij rrjeti. Megjithatë, traseja kryesore antike kalonte në veri të qytetit. Mos e barazo pa dallim me bulevardin e sotëm që mban emrin Egnatia.

Nga Selaniku, udhëtimi vazhdonte drejt Amfipolit, Filipit dhe Neapolisit, Kavallës së sotme. Më tej rruga përshkonte Trakinë. Zgjatimi drejt Bizantit krijoi lidhjen tokësore me Kostandinopojën e mëvonshme.

Si ndihmonte tregtinë dhe administrimin?

Ushtria e përdorte rrugën për të lëvizur trupa. Korrierët shtetërorë e përshkonin për të përcjellë njoftime, ndërsa tregtarët transportonin mallra ndërmjet porteve dhe qyteteve të brendësisë. Kështu, i njëjti itinerar i shërbente mbrojtjes, administrimit dhe jetës ekonomike.

Stacionet përgjatë rrugës u jepnin udhëtarëve mundësi të pushonin dhe të ndërronin kuajt. Gurët kilometrikë shënonin largësitë dhe ndihmonin orientimin. Disa mbishkrime përmendnin edhe sundimtarët që kishin financuar riparimet. Këto dëshmi u ndihmojnë studiuesve të rindërtojnë itinerarin dhe historinë e përdorimit.

Çfarë gjurmësh ruhen në Shqipëri?

Në Shqipëri mund të kërkosh gjurmë të rrugës në zonën e Elbasanit dhe në trevat e Librazhdit. Agjencia Kombëtare e Turizmit përmend fragmente të kalldrëmit antik dhe infrastrukturë rrugore në Elbasan. Këto gjetje dëshmojnë rolin e qytetit si stacion rrugor dhe ushtarak.

Bashkia Librazhd veçon pjesët e trasesë nga Miraka drejt Qukësit, në zonën e sipërme të Shkumbinit. Ato të ndihmojnë të kuptosh si e përshkonte rruga terrenin malor.

Dallo trasenë historike nga shtresat e ruajtura të kalldrëmit. Një rrugë që njerëzit e përdorën dhe e riparuan për shekuj mund të mbajë gjurmë nga periudha të ndryshme. Për datimin e një segmenti të veçantë, mbështetu te dokumentimi arkeologjik i atij vendi.