Si lindi tradita e Ditës së Verës në Elbasan?

Si lindi tradita në Elbasan?

Dita e Verës lidhet me kremtimin popullor të ripërtëritjes së natyrës. Në Elbasan, familjet e kanë përcjellë traditën përmes mbledhjeve me të afërmit, ushqimeve të festës dhe daljeve në gjelbërim. Festa bie më 14 mars dhe shpreh gëzimin për largimin e dimrit e ardhjen e pranverës.

Nuk kemi një datë të sigurt që tregon kur nisi kremtimi në qytet. Burimet e përshkruajnë si festë me rrënjë pagane, por kjo nuk përcakton vetvetiu një vit, një themelues apo një vend të vetëm të lindjes së saj. Kur lexon për origjinën, dallo përshkrimet e zakoneve nga shpjegimet për lashtësinë e tyre.

Emri mund të të habisë, sepse festa zhvillohet në mars. Në kuptimin tradicional, ajo përshëndet ardhjen e stinës së ngrohtë dhe gjallërimin e natyrës. Pra, emri shpreh domethënien popullore të festës, pa nënkuptuar se atë ditë nis vera sipas ndarjes së sotme të stinëve.

Çfarë tregon legjenda e Zanës së Çermenikës?

Një rrëfim i njohur e lidh festën me Zanën e Çermenikës. Sipas legjendës, ajo dilte nga faltorja e saj më 14 mars dhe dalja e saj lajmëronte fillimin e verës. Rrëfimi e lidh figurën e Zanës me pyjet, gjuetinë dhe natyrën.

Lexoje këtë si gojëdhënë për mënyrën si njerëzit e kanë shpjeguar festën. Artikulli për Ditën e Verës në gazetën Ushtria e paraqet shprehimisht si legjendë. Edhe studime për kulturën vendase diskutojnë lidhje me besime të hershme, por interpretimet nuk japin vetvetiu provën e një fillimi të saktë.

Një rrëfim që përmend një faltore nuk mjafton për të vërtetuar se pikërisht aty lindi festa. Për këtë duhen dëshmi historike të veçanta. Legjenda ka vlerë si pjesë e kujtesës popullore, edhe kur nuk mund ta përdorësh si kronikë të ngjarjeve.

Si e kremtonin familjet elbasanase?

Disertacioni i Kastriot Tushës për këngën popullore qytetare të Elbasanit përshkruan një ndarje të qartë të festimit: mbrëmjen e 13 marsit familjet mblidheshin në shtëpi me të afërmit, ndërsa drekën e 14 marsit dilnin në natyrë.

Njerëzit merrnin ushqime dhe kalonin kohë bashkë në vende të gjelbëruara përreth qytetit. Këngët dhe vallet shoqëronin drekën. Ky përshkrim të jep një pamje konkrete të traditës vendase: festa ndërthurte sofrën familjare me gëzimin në natyrë.

Me Ditën e Verës lidhet edhe verorja, byzylyku me fije të bardha e të kuqe. Rrëfimet popullore i japin kuptime simbolike dhe e lidhin me ardhjen e pranverës. Zakonet ndryshojnë sipas vendit dhe familjes, ndaj mos i merr të gjitha hollësitë si rregulla që çdo elbasanas i ka ndjekur njësoj.

Pse ballokumet janë simbol i festës?

Ballokumja është ëmbëlsira që lidhet ngushtë me Elbasanin dhe Ditën e Verës. Agjencia Kombëtare e Turizmit e përshkruan si ëmbëlsirë tradicionale me origjinë nga qyteti. Përbërësit kryesorë janë mielli i misrit, sheqeri, gjalpi dhe vezët.

Përgatitja e saj është pjesë e kremtimit të 14 marsit. Kështu, ballokumja e lidh festën me kuzhinën vendase dhe me punën që familjet bëjnë për sofrën. Kur shijon një ballokume gjatë festës, takon një nga shenjat më të dallueshme të kësaj tradite.

Lidhja e dokumentuar mes ëmbëlsirës dhe festës nuk na tregon se kur u gatua ballokumja e parë. Burimi turistik përshkruan përbërësit dhe përdorimin e saj festiv, pa përcaktuar një datë shpikjeje.

Nga tradita vendase te festa në gjithë vendin

Sot Dita e Verës ka statusin e festës zyrtare në Shqipëri. Kalendari i Bankës së Shqipërisë e rendit më 14 mars. Ky status e vendos kremtimin në kalendarin kombëtar, ndërsa Elbasani ruan lidhjen e tij të veçantë me zakonet dhe ballokumet.

Për ta kuptuar historinë, mbaji të dallueshme dëshmitë për festimin familjar, gojëdhënat për origjinën dhe statusin e sotëm zyrtar. Secila të tregon diçka tjetër: si kanë festuar njerëzit, si e kanë shpjeguar traditën dhe çfarë vendi zë ajo sot.