Pse Gjirokastra është në listën e UNESCO-s?

Pse e përfshiu UNESCO Gjirokastrën?

Gjirokastra është në Listën e Trashëgimisë Botërore sepse ruan një shembull të rrallë të qytetit të periudhës osmane. Shtëpitë kullë, lagjet në shpat dhe lidhja e tyre me kalanë tregojnë si ndërtonin dhe jetonin familjet e dikurshme. UNESCO e përfshiu qendrën historike në vitin 2005.

Vlera e saj qëndron te ndërtesat dhe te mënyra si ato formojnë qytetin. Rrugicat, banesat dhe hapësirat e përbashkëta ruajnë gjurmë të një shoqërie dhe të një mënyre jetese që sot pothuajse janë zhdukur. Kur ecën aty, ti mund ta dallosh këtë lidhje mes shtëpisë, lagjes dhe terrenit.

Sot, Gjirokastra figuron në të njëjtën pasuri të UNESCO-s me qendrën historike të Beratit. Për vizitën tënde, mbaj mend se vlera e mbrojtur përfshin tërësinë e qendrës historike. Edhe një rrugicë apo një varg çatie prej guri ndihmon për ta kuptuar atë.

Çfarë e bën «qytetin e gurtë» të veçantë?

Guri i jep Gjirokastrës pamjen që e dallon menjëherë. Ndërtuesit e përdorën në mure dhe vendosën pllaka guri në çati. Terreni i pjerrët ndikoi gjithashtu në shtrirjen e lagjeve poshtë kalasë. Shiko si përshtaten banesat me shpatin dhe si çatitë krijojnë një pamje të përbashkët.

Arkitektura mbart ndikime osmane, të ndërthurura me traditat vendase dhe kushtet e terrenit. Prandaj, për ta kuptuar qytetin, vështro materialet, vendosjen e shtëpive dhe mënyrën si lidhen me rrugën. Këto hollësi shpjegojnë më shumë sesa një fotografi e përgjithshme.

Shtëpitë kullë bashkonin banimin, mbrojtjen dhe shfaqjen e pasurisë së familjes. Pjesët e poshtme prej guri shërbenin edhe për magazinim, ndërsa katet e sipërme përfshinin hapësira shoqërore dhe pritjeje. Pronarët e mëdhenj të tokave patën rol të rëndësishëm në ndërtimin e këtyre banesave.

Nëse viziton një shtëpi historike të hapur për publikun, krahaso pamjen e jashtme me brendësinë. Kushtoju vëmendje dritareve, punimeve të drurit dhe dhomave të pritjes. Kështu e kupton më lehtë se banesa shprehte edhe pozitën shoqërore të familjes.

Çfarë roli ka kalaja?

Kalaja është pika kryesore rreth së cilës u zhvillua qyteti historik. UNESCO e përshkruan Gjirokastrën si një qytet të organizuar rreth kështjellës mesjetare. Vendosja e saj mbi lagje ndihmon të kuptosh marrëdhënien mes fortifikimit dhe banesave.

Gjatë vizitës, përdore kalanë edhe si pikë vrojtimi. Shiko shtrirjen e lagjeve, pjerrësinë e terrenit dhe afërsinë mes shtëpive. Më pas, kur të zbresësh në rrugica, krahasoje atë pamje me hollësitë që sheh nga afër.

Enver Hoxha dhe Ismail Kadare: lidhja me qytetin

Në Gjirokastër lindën diktatori komunist Enver Hoxha dhe shkrimtari Ismail Kadare. Këta emra lidhen me historinë dhe kujtesën e qytetit. Arsyet e UNESCO-s për përfshirjen e tij përqendrohen tek arkitektura, organizimi urban dhe mënyra historike e jetesës.

Për ta njohur lidhjen me Kadarenë, mund të vizitosh shtëpinë e tij muze në lagjen Palorto. Atje ekspozohen mobilje, libra dhe fotografi të familjes. Shtëpia lidhet edhe me romanin Kronikë në gur, ku shkrimtari përshkruan botën e fëmijërisë së tij.

Si ta planifikosh vizitën?

Ndërto një itinerar që të lërë kohë të shohësh qytetin nga larg dhe nga afër. Bashko shëtitjen në rrugica me vizitën në kala dhe në një shtëpi muze.

• Vish këpucë të rehatshme për ecje në kalldrëm dhe në pjerrësi.
• Kalo nëpër pazarin historik dhe vështro lidhjen e tij me lagjet përreth.
• Kontrollo oraret dhe çmimet drejtpërdrejt te kalaja dhe muzetë para se të shkosh.
• Lër kohë për pushime gjatë ngjitjeve, sipas ritmit tënd.
• Respekto privatësinë e banorëve dhe kërko leje para se të hysh në oborre private.