Ku shtrihen Alpet Shqiptare dhe çfarë i dallon?

Ku shtrihen Alpet Shqiptare?

Alpet Shqiptare zënë pjesën veriore të Shqipërisë, në zonën malore ku ndodhen Thethi, Valbona dhe malësitë përreth. Ato janë pjesa shqiptare e një vargmali më të gjerë, që vazhdon përtej kufirit në Mal të Zi dhe Kosovë. Relievin e tyre e dallon menjëherë nga majat shkëmbore, shpatet e pjerrëta dhe luginat e thella.

Kur lexon për këtë zonë, do të ndeshësh edhe emrat Bjeshkët e Nemuna dhe Prokletije. Këta emra përdoren për vargmalin ndërkufitar, megjithëse përdorimi ndryshon sipas vendit dhe burimit. Prandaj, shiko gjithmonë nëse një hartë paraqet vetëm territorin shqiptar apo të gjithë masivin.

Dallo edhe krahinën gjeografike nga Parku Kombëtar “Alpet e Shqipërisë”. Parku bashkon zonat e Thethit, Luginës së Valbonës dhe Lumit të Gashit. Emri i tij përcakton një zonë të mbrojtur brenda Shqipërisë; vargmali vazhdon edhe përtej kufijve shtetërorë.

Luginat dhe majat që i japin formë peizazhit

Luginat të ndihmojnë ta kuptosh më lehtë këtë krahinë. Mes blloqeve të larta malore kalojnë lumenj si Shala, Valbona, Cemi dhe Gashi. Rrjedhat e ujit dhe akujt e dikurshëm kanë ndihmuar në formimin e peizazhit që sheh sot.

• Lugina e Thethit është një nga hapësirat më të njohura të Alpeve. Pranë fshatit ngrihet mali i Harapit, ndërsa ujëvara e Grunasit është një nga tiparet e peizazhit vendas.
• Lugina e Valbonës, në Tropojë, është një tjetër zonë kryesore. Lumi, shpatet shkëmbore dhe grykat përreth krijojnë kontraste të forta në reliev.
• Luginat e Cemit dhe Gashit tregojnë sa i copëzuar është terreni. Secila ka rrjedhën, degëzimet dhe mjediset e veta natyrore.

Jezerca arrin 2 694 metra mbi nivelin e detit dhe është maja më e lartë e gjithë vargmalit ndërkufitar. Ajo ndodhet në Shqipëri, në zonën mes Thethit dhe Valbonës. Pranë saj ndërthuren kreshta shkëmbore, shpate të thepisura dhe livadhe alpine. Harapi është një tjetër majë e njohur, veçanërisht në peizazhin e Thethit.

Çfarë janë peizazhet karstike dhe akullnajore?

Në Alpet Shqiptare gjen shpella, zgavra dhe shpate gëlqerore. Këto janë pjesë e relievit karstik. Uji depërton në çarjet e shkëmbit gëlqeror dhe e tret gradualisht atë. Me kalimin e kohës, ky proces zgjeron çarjet dhe krijon hapësira në sipërfaqe e nëntokë.

Gjurmë të tjera vijnë nga akullnajat e dikurshme. Ato kanë gërryer shkëmbin dhe kanë lënë gropa malore ku sot gjenden edhe liqene. Grupe liqenesh akullnajore ndodhen në bllokun e Jezercës, në Dobërdol dhe në Sylbicë.

Kur sheh një fotografi të Alpeve, dallo shkëmbinjtë e zhveshur nga pyjet dhe livadhet poshtë tyre. Kjo afërsi mes mjediseve të ndryshme është një nga veçoritë e krahinës. Në një hapësirë malore takohen format që ka krijuar uji, gjurmët e akullit dhe bimësia që mbulon shpatet.

Komunitetet janë pjesë e Alpeve

Thethi dhe Valbona janë edhe vendbanime me jetë e tradita vendase. Edhe Lëpusha, në Kelmend, bën pjesë në peizazhin e banuar të kësaj krahine. Fshatrat të kujtojnë se këto male kanë edhe një anë kulturore, përveç majave dhe luginave.

Komunitetet malore ruajnë tradita të lidhura me vendin ku jetojnë. Sot turizmi është gjithashtu pjesë e jetës së fshatrave të njohura alpine. Kur kërkon të kuptosh Alpet Shqiptare, kushtoju vëmendje edhe banorëve dhe trashëgimisë së tyre.

Për ta lexuar qartë këtë hapësirë, mbaj parasysh tri gjëra: pjesën shqiptare, vazhdimin e vargmalit në vendet fqinje dhe luginat ku ndërthuren natyra me jetën vendase. Kështu e kupton më mirë çfarë përfshin emri “Alpet Shqiptare”.