Çfarë e bën të veçantë Liqenin e Ohrit?

Një liqen i përbashkët me një histori të gjatë

Liqenin e Ohrit e bëjnë të veçantë lashtësia, llojet endemike dhe trashëgimia kulturore e brigjeve të tij. Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut ndajnë të njëjtin liqen. Kur e sheh nga bregu, ti dallon peizazhin; nën ujë gjendet një botë gjallesash që studiuesit vazhdojnë ta hulumtojnë.

Liqeni ka sipërfaqe rreth 358 kilometra katrorë. Një studim në revistën Ecology and Evolution jep thellësi maksimale rreth 289 metra. Këto përmasa të ndihmojnë të kuptosh se përse kërkimi përfshin mjedise shumë të ndryshme, nga ujërat pranë bregut deri te sedimentet në thellësi.

Vlera e tij biologjike lidhet me kohën e gjatë që gjallesat kanë pasur për t’u zhvilluar dhe me izolimin gjeografik. Për ta kuptuar veçantinë e liqenit, shiko përtej sipërfaqes: rëndësi kanë edhe organizmat e vegjël që jetojnë mbi gurë ose brenda shtresave të fundit.

Sa i vjetër është Liqeni i Ohrit?

Liqeni ka origjinë tektonike. Lëvizjet e kores së Tokës krijuan pellgun ku u grumbullua uji. Megjithatë, formimi i pellgut dhe fillimi i ekzistencës së pandërprerë të liqenit nuk janë domosdoshmërisht i njëjti moment.

Studimi në Ecology and Evolution përmend një interval formimi prej rreth 1,3–1,9 milionë vjetësh. Një tjetër studim, në revistën Boreas, mbështetet te shpimet dhe sedimentet për të vendosur fillimin e kushteve të përhershme liqenore rreth 1,36 milionë vjet më parë.

Prandaj, kur lexon një moshë të vetme, pyet çfarë po mat burimi: historinë e pellgut apo vazhdimësinë e liqenit. Këto dallime shpjegojnë pse burimet japin vlerësime të ndryshme. Formulimi i kujdesshëm është se Ohri është një liqen shumë i lashtë, me histori që shtrihet mbi një milion vjet.

Sedimentet ruajnë edhe të dhëna për ndryshimet e mjedisit. Studiuesit i lexojnë këto shtresa për të rindërtuar historinë e liqenit dhe kushtet në të cilat u zhvillua jeta.

Gjallesa që nuk i gjen natyrshëm tjetërkund

Fjala endemik do të thotë se një lloj jeton natyrshëm vetëm në një zonë të caktuar. UNESCO përmend mbi 200 lloje endemike në Liqenin e Ohrit. Mes tyre ka alga, kërmij, krustace dhe peshq.

Kjo pasuri nuk përbëhet vetëm nga gjallesat që ti mund t’i shohësh lehtë. Kërkimi në fundin e liqenit shqyrton edhe organizma mikroskopikë. Studimi në Ecology and Evolution gjeti bashkësi të ndryshme gjallesash në sedimentet pranë bregut, mbi sipërfaqet e forta dhe në sedimentet e thella.

Uji përmban pak lëndë ushqyese, një gjendje që studiuesit e quajnë oligotrofike. Kjo ndikon te prodhimi biologjik dhe te mënyra si funksionon ekosistemi. Pra, pasuria e liqenit nuk matet thjesht me sa peshq sheh: përfshin larminë e organizmave dhe mjediset ku ata jetojnë.

Çfarë njeh UNESCO, përfshirë pjesën shqiptare?

UNESCO e përfshiu zonën në Listën e Trashëgimisë Botërore për vlerat natyrore në 1979. Në 1980 shtoi vlerat kulturore. Kështu, rajoni ka status të përzier: natyror dhe kulturor.

Në 2019, UNESCO e zgjeroi pasurinë për të përfshirë edhe pjesën shqiptare të liqenit. Ky zgjerim përfshin gadishullin e Linit dhe brezin bregdetar drejt kufirit me Maqedoninë e Veriut.

Në Lin gjenden mbetjet e një kishe të hershme të krishterë, me mozaikë dyshemeje. Bashkë me monumentet e qytetit të Ohrit dhe gjurmët e banimeve parahistorike pranë ujit, ato tregojnë lidhjen e gjatë mes njerëzve dhe liqenit.

Kur e viziton, vëzhgo si lidhen peizazhi dhe vendbanimet. Pikërisht këtë ndërthurje njeh statusi i UNESCO-s: një mjedis natyror me vlera të veçanta dhe një histori njerëzore që vazhdon përgjatë brigjeve të tij.