Çfarë është paragjykimi i konfirmimit?

Çfarë do të thotë paragjykimi i konfirmimit?

Paragjykimi i konfirmimit është prirja për t’u dhënë përparësi provave që përputhen me bindjen tënde. Ti kërkon, vëren ose interpreton më lehtë atë që të jep të drejtë. Ndërkohë, mund të anashkalosh të dhëna që e vënë bindjen në dyshim ose t’u japësh atyre më pak peshë.

Psikologu Raymond S. Nickerson e përshkruan këtë prirje në një përmbledhje kërkimore të vitit 1998. Thelbi është mënyra si i trajton provat: nis nga një ide dhe favorizon informacionin që e mbështet, në vend që ta shqyrtosh me të njëjtin kujdes edhe informacionin kundërshtues.

Kjo nuk do të thotë se bindja jote është patjetër e gabuar. Mund të kesh të drejtë, por të ndihesh më i sigurt sesa lejojnë provat. Pyetja kryesore është si arrin te përfundimi, jo vetëm nëse përfundimi del i saktë.

Si shfaqet në jetën e përditshme?

Shembujt e mëposhtëm janë situata ilustruese. Ata tregojnë si mund ta drejtosh vëmendjen vetëm te një pjesë e asaj që ndodh.

• Në shoqëri: mendon se një mik të shpërfill. Kur ai vonon përgjigjen, e merr si provë. Kur të shkruan vetë ose të ndihmon, e trajton si përjashtim.
• Në kërkimet në internet: beson se një mënyrë studimi është më e mira. Kërkon vetëm përparësitë e saj dhe lexon dëshmi që të japin të drejtë, pa kërkuar kufizimet.
• Në punë: mendon se një koleg është i pakujdesshëm. Vëren menjëherë gabimet e tij, por kalon pa vëmendje punët që i përfundon saktë.

Paragjykimi mund të shfaqet edhe pasi e gjen informacionin. Një argument që të pëlqen mund ta pranosh shpejt, ndërsa një argument kundërshtues e kontrollon imtësisht. Problemi është se përdor masa të ndryshme për të vlerësuar cilësinë e provave.

Pse ndryshon nga gënjeshtra e qëllimshme?

Kur gënjen me qëllim, ti thua diçka që e beson të pavërtetë për ta mashtruar tjetrin. Kur vepron nën ndikimin e paragjykimit të konfirmimit, mund ta besosh sinqerisht përfundimin tënd. Mund të mos e kuptosh fare se ke zgjedhur vetëm provat që të përshtaten.

Nickerson e dallon përzgjedhjen e qëllimshme të provave nga përzgjedhja pa vetëdije. Në praktikë, kufiri mund të jetë i vështirë për t’u dalluar. Prandaj, një mendim i gabuar ose i njëanshëm nuk mjafton për ta quajtur dikë gënjeshtar.

Edhe kërkimi i mbështetjes për një ide nuk dëshmon vetvetiu paragjykim. Vështro nëse ti i merr seriozisht edhe provat kundër saj dhe nëse pranon ta ndryshosh mendimin kur ato e kërkojnë.

Si t’i vësh në provë shpjegimet alternative?

Në një studim të vitit 1960, P. C. Wason u kërkoi pjesëmarrësve të zbulonin një rregull për vargje numrash. Detyra tregoi se kërkimi vetëm i rasteve që përputhen me një ide mund të çojë në përfundime të gabuara. Një provë e dobishme duhet të ndihmojë edhe në dallimin mes shpjegimeve konkurruese.

Përdore këtë qasje në një situatë konkrete:

1. Shkruaj bindjen qartë. Për shembull: miku im vonon përgjigjen sepse nuk dëshiron të flasë me mua.
2. Gjej shpjegime të tjera të besueshme. Mund të jetë i zënë ose të mos i ketë parë mesazhet. Mbaji si mundësi, pa i shpallur fakte.
3. Pyet çfarë do t’i dallonte shpjegimet. A vonon zakonisht gjatë punës? A e nis vetë bisedën më vonë? Pyete drejtpërdrejt dhe shqyrto sjelljen në kontekst.
4. Kërko çfarë do të ta ndryshonte mendimin. Përcaktoje këtë para se të mbledhësh prova të tjera, që të mos e ndryshosh kriterin sipas rezultatit.
5. Vlerëso burimet me të njëjtën masë. Kontrollo cilësinë e provave edhe kur përfundimi të pëlqen.

Në studimin e vitit 1984, Charles G. Lord, Mark R. Lepper dhe Elizabeth Preston gjetën se shqyrtimi i mundësisë së kundërt e uli njëanshmërinë në detyrat e tyre më shumë sesa udhëzimi i përgjithshëm për të qenë i paanshëm. Kjo nuk garanton saktësi në çdo rast, por të jep një pyetje praktike: Po sikur shpjegimi im të jetë i gabuar?