Çfarë është phishing-u dhe si ta njohësh?

Çfarë është phishing-u?

Phishing-u është mashtrim ku dikush shtiret si bankë, kompani, institucion ose person që njeh. Përmes një mesazhi të rremë, mashtruesi përpiqet të të marrë fjalëkalimin, të dhënat e kartës apo të dhëna të tjera personale. Mund të të shtyjë edhe të shkarkosh një program të dëmshëm.

Mesazhi mund të vijë me email, SMS ose në rrjete sociale. Zakonisht të kërkon të hapësh një lidhje, të identifikohesh në një faqe ose të hapësh një skedar bashkëngjitur. Faqja mund të ngjajë me shërbimin e vërtetë, por të dhënat që shkruan shkojnë te mashtruesi.

Cilat shenja duhet të të bëjnë të dyshosh?

Ndalo kur një mesazh i papritur të kërkon të veprosh menjëherë. Frika nga bllokimi i llogarisë ose premtimi i një shpërblimi mund të të shtyjë të klikosh pa menduar.

• Presion dhe kërcënime: mesazhi thotë se duhet të konfirmosh të dhënat menjëherë që të mos humbasësh hyrjen në llogari.
• Kërkesa për të dhëna: të kërkon fjalëkalimin, të dhënat bankare ose kodin e verifikimit.
• Dërgues i dyshimtë: emri duket i njohur, por adresa e plotë e emailit nuk përputhet me shërbimin.
• Lidhje ose skedarë të papritur: të kërkon të hapësh një faturë që nuk e njeh ose të përditësosh pagesën përmes një lidhjeje.

Mos u mbështet vetëm te logoja ose pamja profesionale. Mashtruesit mund t’i kopjojnë. Për të kontrolluar një kërkesë, hap vetë aplikacionin zyrtar ose shkruaj adresën e njohur në shfletues. Telefono në numrin që ke nga një burim i besuar, jo në numrin brenda mesazhit.

Si duken mashtrimet në SMS, email dhe rrjete sociale?

Shembujt më poshtë janë ilustrues. Ata tregojnë si një kërkesë e zakonshme mund të shërbejë si karrem për të marrë të dhënat e tua.

• SMS për një pagesë: mesazhi pretendon se ke një problem me pagesën dhe të çon në një faqe ku duhet të japësh të dhënat e kartës.
• Email për llogarinë: një njoftim që duket si nga banka thotë se dikush tentoi të hynte. Të kërkon të identifikohesh përmes lidhjes së tij.
• Mesazh në rrjete sociale: një profil që duket i besueshëm të premton një dhuratë dhe të çon në një faqe që kërkon fjalëkalimin.

Edhe kur mesazhi duket sikur vjen nga dikush që njeh, verifiko kërkesën përmes një mënyre tjetër komunikimi. Mos ia dërgo të dhënat vetëm sepse njeh emrin ose fotografinë.

Çfarë të bësh nëse ke klikuar?

Mos u frikëso. Veprimi varet nga ajo që bëre pas klikimit.

1. Nëse vetëm hape faqen: mbylle dhe mos jep të dhëna. Nëse nuk shkarkove asgjë dhe nuk instalove programe, zakonisht nuk nevojiten hapa të tjerë. Vëzhgo llogaritë për veprimtari të pazakontë.
2. Nëse shkrove fjalëkalimin: ndryshoje menjëherë përmes shërbimit zyrtar. Ndryshoje edhe në llogaritë ku e ke përdorur përsëri. Aktivizo verifikimin me disa faktorë kur shërbimi e ofron.
3. Nëse dhe të dhëna bankare: kontakto menjëherë bankën përmes kanalit zyrtar. Kërko udhëzim për bllokimin e kartës dhe kontrollo transaksionet.
4. Nëse shkarkove ose instalove diçka: përditëso programin e sigurisë dhe bëj një kontroll të plotë të pajisjes. Në pajisjen e punës, njofto personin që merret me teknologjinë.

Si ta raportosh?

Përdor mundësinë e raportimit për phishing ose mashtrim në email apo në rrjetin social. Njofto edhe bankën ose kompaninë që mashtruesi imiton, përmes kontaktit të saj zyrtar.

Ruaj mesazhin dhe pamjet e ekranit përpara se ta fshish. Nëse ke humbur para ose dikush ka marrë llogarinë tënde, raportoje te policia në vendin ku jeton. Mos iu përgjigj mashtruesit dhe mos hap përsëri lidhjen për të mbledhur prova.